از زمان روی کار آمدن محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، و مطرح شدن طرح بلندپروازانه او که به «چشم انداز 2030» موسوم است، این کشور نیازمند منابع مالی قابل توجهی بود تا اینکه بتواند خواسته های ولیعهد مبنی بر کم کردن از وابستگی ریاض به نفت را اجرایی کند. برای این منظور برنامه اصلی بن سلمان فروش بخشی از سهام شرکت نفت عربستان (آرامکو) بود. اما اجرای این برنامه با چالش هایی روبرو بود؛ از اختلافات سیاسی داخلی که در نهایت به برکناری خالد الفالح، وزیر نفت عربستان، منجر شد تا چالش های امنیتی مثل حملات سپتامبر گذشته به تاسیسات نفتی بقیق و خریص در استان شرقی عربستان سعودی، که به مختل شدن صادرات نفت این کشور منجر شد. مجموعه این حوادث که عرضه سهام آرامکو را تا اکنون به تاخیر انداخته بود، تردیدهایی را هم درمورد آینده این شرکت و عرضه سهام آن به وجود آورده است.

از زمان روی کار آمدن محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، و مطرح شدن طرح بلندپروازانه او که به «چشم انداز ۲۰۳۰» موسوم است، این کشور نیازمند منابع مالی قابل توجهی بود تا اینکه بتواند خواسته های ولیعهد مبنی بر کم کردن از وابستگی ریاض به نفت را اجرایی کند. برای این منظور برنامه اصلی بن سلمان فروش بخشی از سهام شرکت نفت عربستان (آرامکو) بود. اما اجرای این برنامه با چالش هایی روبرو بود؛ از اختلافات سیاسی داخلی که در نهایت به برکناری خالد الفالح، وزیر نفت عربستان، منجر شد تا چالش های امنیتی مثل حملات سپتامبر گذشته به تاسیسات نفتی بقیق و خریص در استان شرقی عربستان سعودی، که به مختل شدن صادرات نفت این کشور منجر شد. مجموعه این حوادث که عرضه سهام آرامکو را تا اکنون به تاخیر انداخته بود، تردیدهایی را هم درمورد آینده این شرکت و عرضه سهام آن به وجود آورده است.

تردید سرمایه گذاران غربی

روزنامه امریکایی «واشنگتن پست» در گزارشی درباره فروش سهام آرامکو می نویسد: سرمایه گذاران غربی باید نسبت به تحولاتی که عربستان سعودی از حدود ۵ سال پیش و پس از مرگ ملک عبد الله شاهد بوده است توجه داشته باشند. ضمن اینکه ولیعهد سعودی عرضه اولیه سهام این شرکت را تنها به داخل عربستان محدود کرده است و برخی از گزارش ها حاکی از این است که سرمایه گذاران سعودی برای خرید این سهام تحت فشار بوده اند.

این روزنامه امریکایی با ایجاد تردید درباره ارزش سهام آرامکو می نویسد: ولیعهد سعودی مدعی است که شرکت آرامکو ۲ تریلیون دلار ارزش دارد، درحالی که کارشناسان ارزش حقیقی این شرکت را کمتر از این میزان، و چه بسا تا یک سوم قیمت اعلام شده، می دانند. این شرکت در حمله سپتامبر گذشته به تاسیسات نفتی آن، نیمی از تولید خود را از دست داد و از همین رو درباره توانمندی های دفاعی در مقابل تهدیدهای احتمالی آینده تردیدهایی وجود دارد.

این روزنامه امریکایی، با اشاره به گزارش سازمان دیدبان حقوق بشر می نویسد: خطرات سیاسی برای سرمایه گذاری در آرامکو می تواند خطرناک تر باشد؛ براساس این گزارش سرکوب هایی که توسط مقامات سعودی در دوره پس از به قدرت رسیدن بن سلمان صورت می گیرد، در تاریخ این کشور بی سابقه است. از همین رو خارجی ها هم نمی توانند از این سرکوب ها در امان باشند، به ویژه اینکه در دوره بن سلمان برخی شهروندان امریکایی و شخصیتی مثل ولید بن طلال، بازرگان سرشناس عربستانی، نیز زندانی شده اند.

انستیتو خاور نزدیک واشنگتن نیز در مطلبی به قلم سیمون هندرسون می نویسد: در مورد اینکه طرح عرضه سهام آرامکو بتواند به منابع درآمدی اقتصاد عربستان سعودی تنوع ببخشد، تردیدهای زیادی وجود دارد. کارشناسان بین المللی درباره سخنان بن سلمان که ارزش شرکت آرامکو را ۲ تریلیون دلار می داند، تردید دارند و ارزش آن را بین ۱٫۵ تا ۱٫۸ و برخی هم حدود ۱٫۱ تریلیون دلار برآورد کرده اند.

هندرسون با اشاره به عدم اطمینان درباره افزایش قیمت نفت، می نویسد: بازرگانان خارجی که در کنفرانس سرمایه گذاری اخیر در عربستان سعودی شرکت کرده بودند، بیشر از اینکه تمایلی به سرمایه گذاری در داخل عربستان داشته باشند، خواستار سرمایه گذاری و تامین مالی پروژه هایی بودند که در خارج از عربستان قرار داشته است.

ترس از قانون جاستا

روزنامه رای الیوم (۵/۱۱/۲۰۱۹) از گزارش های اولیه درباره رقابت بورس های معتبر جهانی برای عرضه سهم آرامکو می گوید که در این میان رهبران سعودی به این نتیجه رسیده اند سهام این شرکت عظیم را در بورس لندن ارائه کنند. امری که می تواند به اختلاف بین عربستان و امریکا و مشخصا شخص ترامپ منجر شود؛ چرا که ترامپ در راستای اهداف سیاسی خود امید داشت که اولویت به بورس نیویورک داده شود.

در این خصوص گفته می شود علت ترجیح داده شدن بورس لندن بر بورس نیویورک، ترس مقامات سعودی از قانون «جاستا» است که براساس آن امکان بلوکه کردن دارایی های عربستان سعودی و استفاده از آن در جهت پرداخت غرامت به قربانیان حوادث یازدهم سپتامبر وجود دارد.

دلایلی برای عدم استقبال شرکت های بزرگ

مجله امریکایی «فوربس» در گزارشی به بررسی خطراتی می پردازد که سرمایه گذاری در خرید سهام آرامکو می تواند درپی داشته باشد و موارد زیر را شامل می شود:

خطرات ژئوپلتیک؛ تداوم جنگ در یمن باعث می شود تا خطراتی همانند حملات سپتامبر گذشته به تاسیسات آرامکو بار دیگر تکرار شود.

-تردید درباره رشد شرکت؛ حجم بزرگ شرکت آرامکو و رسیدن آن به سقف ظرفیت (حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز) باعث شده تا درباره فایده سرمایه گذاری در آن تردیدها باقی بماند. این درحالی است که براساس توافق صورت گرفته بین تولیدکنندگان نفت، میزان تولید نیز کاهش یافته است.

-ارزیابی غیرکارشناسی؛ به باور کارشناسان مبلغ اعلام شده برای قیمت سهام این شرکت (دو تریلیون دلار) مبالغه آمیز است و گزارش های حقیقی ارزش این شرکت را تنها ۱٫۵ تریلیون دلار برآورد می کند.

پایان عصر انرژی های فسیلی؛ روی آوردن صنایع به انرژی های پاک و تجدید پذیر، باعث می شود تا ریسک سرمایه گذاری در بخش نفت بالا ارزیابی شود.

-محیط سرمایه گذاری غیر ایمن؛ عملکرد محمد بن سلمان در برخورد با سرمایه داران سعودی و زندانی کردن غیرقانونی آنها و سپس آزادی آنها در قبال دریافت بخشی از سرمایه آنها، باعث می شود تا سرمایه گذاران خارجی نیز نسبت به فضای سرمایه گذاری در عربستان نگرانی های خاص خود را داشته باشند.

-وجود بازارهای امن تر؛ میدان های نفتی امن تر مثل تگزاس و نیومکزیکو برای سرمایه گذاران اهمیت ویژه دارد. این درحالی است که منطقه خلیج فارس صحنه پرتنشی است و احتمال حملات موشکی ایران به سمت عربستان نیز وجود دارد.

-نقض حقوق بشر؛ کشته شدن جمال خاشقجی و نیز زندانی شدن تعداد زیادی از فعالان حقوق بشر در عربستان باعث شده است تا جایگاه مقامات سعودی در عرصه رعایت حقوق بشر بسیار ضعیف شود.

 

 

مركز پايش تحولات انرژی جهان